Gry i zabawy dziecięce. Studyum nad wyobraźnią twórczą u dzieci

Opis

Jest to psychologiczno-pedagogiczne studium poświęcone dziecięcej zabawie – jej istocie, mechanizmom oraz znaczeniu wychowawczemu. Autor analizuje zabawę nie jako pustą rozrywkę, ale jako kluczowy przejaw rozwoju wyobraźni i dojrzewania psychicznego dziecka.

Książkę otwiera obszerny wstęp o twórczej wyobraźni u dzieci, w którym wyróżnia cztery główne stadia jej rozwoju – od złudnych postrzeżeń, przez ożywianie przedmiotów martwych, aż po twórczą pomysłowość i przenoszenie fikcyjnych światów do rzeczywistości.

W dalszych rozdziałach autor:

- Omawia różne teorie zabawy (m.in. Schillera, Spencera, Wundta i Groosa), wskazując, że zabawa to nie tylko wypoczynek czy nadmiar energii, ale przede wszystkim wrodzony instynkt przygotowujący dziecko do życia poprzez naśladownictwo i ćwiczenie przyszłych ról społecznych.

- Analizuje psychologię zabawy – wyjaśnia, skąd bierze się przyjemność z zabawy (z zaspokojenia instynktów, radości tworzenia, poczucia niezależności) oraz jak kluczową rolę odgrywa w niej „złuda” (iluzja) – świadome udawanie, które dziecko przeżywa z pełnym zaangażowaniem, a które ma swój własny mechanizm wiary i sprostowania.

- Proponuje szczegółową klasyfikację zabaw: pod względem pochodzenia (zabawy dziecięce, naśladowcze i oparte na wyobraźni) oraz pod względem wartości wychowawczej (gry ruchowe, zabawy kształcące zmysły, wolę, zabawy artystyczne – plastyczne, dramatyczne i architektoniczne).

- Osobny rozdział poświęca zabawie lalką, tłumacząc jej popularność zaspokajaniem instynktów macierzyńskich i naśladowczych oraz pragnieniem odgrywania ról.

- W zakończeniu zamieszcza praktyczne wskazówki dotyczące zabawek – ostrzega przed zabawkami moralizatorskimi, historycznymi i zbyt skomplikowanymi, zaleca zaś proste, estetyczne przedmioty, a przede wszystkim uczy, że najlepszą zabawką jest ta, którą dziecko tworzy samodzielnie. Podkreśla również, że zabawa jest dla wychowawcy cennym narzędziem diagnostycznym – pozwala rozpoznać zdolności i charakter dziecka.

Podsumowując: to klasyczna pozycja z pogranicza psychologii rozwojowej i pedagogiki, która pokazuje, że zabawa to nie „czas stracony”, ale poważna i niezbędna praca rozwojowa dziecka – oraz daje dorosłym konkretne narzędzia, jak mądrze tę zabawę wspierać, a nie przeszkadzać jej swoją nieudolną interwencją.

Książka jest reprintem z 1905 roku.

Spis treści

Przedmowa

Słowo wstępne

Wyobraźnia twórcza u dziecka.

Odmiany wyobraźni dziecięcej. Pochodzą one:
1) z mniejszej lub większej oryginalności;
2) z różnorodności materyału;
3) z różnicy charakteru.
– Cztery główne stadya rozwoju wyobraźni.
– Pierwsze stadyum: Postrzeganie złudne.
Jego stopnie:
1) rola wyobraźni w postrzeganiu normalnem;
2) gra wyobraźni przy postrzeganiu niedokładnem;
3) złudzenie zmysłów;
4) halucynacye.
– Przykłady.
– Złudzenie specyalne: powiększanie rozmiaru przedmiotów. – Rozmaite przykłady.
– Drugie stadyum: Ożywianie przedmiotów martwych. Różne stopnie:
1) wiara w istnienie wszędzie w naturze istot nadprzyrodzonych;
2) ożywianie przedmiotów martwych samo w sobie;
3) przedmiotowanie i uosabianie abstrakcyi.
– Przykłady.
– Trzecie stadyum: Zabawa.
– Czwarte stadyum: Pomysłowość w zakresie świata dziwów.

Różne stopnie:
1) przenoszenie w świat realny obrazów, powstałych z opowiadania i czytania;
2) obrazowanie ich w umyśle;
3) pomysłowość sama w sobie, jej stopnie.
– Przykłady.
– Potęga wyobraźni dziecięcej.

ROZDZIAŁ I.

Istota zabawy.

Rozmaite teorye o istocie zabawy.
1) Zabawa, jako wypoczynek. Lazarus, Guts Muts.
– Przykłady.
– Niedostateczność tego pojęcia.
2) Wytłumaczenie zabawy zbytkiem energii. Schiller, H. Spencer. Wykład tej teoryi.
– Jej stosunek do poprzedzającej.
– Fakty na jej poparcie.
– Jakkolwiek ważna, nie tłumaczy wszystkich rodzajów zabaw.
– Uzupełnienie Spencera: Zabawa jest naśladowaniem czynności celowych.
– Podobny pogląd Wundta.
– Niedostateczność naśladownictwa.
3) Zabawa, jako czynnik, rozwijający instynkty i przygotowujący do życia.
– Teorya Groosa.
– Rozmaitość poglądów co do powstawania instynktów.
– Zabawa, jako wprawa dziedziczna.
– Przykłady.
– Nie ma osobnego instynktu zabawy, są tylko instynkty powszechne, ujawniające się w formie zabawy.
– Instynkt naśladowczy.
– Zakończenie: zabawy młodocianego wieku opierają się na instynktach.
– Dowody.

ROZDZIAŁ II.

Psychologia zabawy dziecięcej.

Przejawy duchowe, towarzyszące czynności zabawy: przyjemność i złuda.
I. Przyjemność zabawy wynika:
1) z zadowolenia instynktu;
2) z przyjemności tworzenia; przykłady; z radości, wywołanej powodzeniem; przykłady; czy zabawa może być bezinteresowną?
3) z poczucia niezależności;
4) z złudy.
II. Złuda. Stanowi ona integralną część wyobraźni. Złuda świadoma lub dobrowolna i złuda mimowolna.
– Przykłady.
– Przyjemność, jaką daje, jest w stosunku prostym do jej natężenia.
– Przykłady.
– Skutkiem tego wszystko, co odbiera dziecku złudzenie, jest mu niemiłe. Mechanizm złudzenia. Wiara i sprostowanie. Dwa sposoby sprostowania:
1) okoliczności zabawy;
2) poczucie własnej działalności.

ROZDZIAŁ III.

Klasyfikacya zabaw dziecięcych.

Dwa sposoby klasyfikacyi zabaw dziecięcych:
1) na zasadzie ich pochodzenia;
2) według ich celu.
I) Podział gier i zabaw na zasadzie pochodzenia. Uwagi wstępne.
1) Zabawy dziecięce. Przykłady.
2) Zabawy naśladowcze. Przykłady.
3) Zabawy, oparte na wyobraźni. Ich główne formy:
a) przeobrażanie przedmiotów; przykłady;
b) ożywianie przedmiotów martwych; przykłady;
c) wymyślanie urojonych zabawek;
d) przeistaczanie osobistości; przykłady;
e) odtwarzanie bajek; przykłady.
II. Podział zabaw na zasadzie ich znaczenia wychowawczego:
1) Gry ruchowe. Przykłady. Wyższość ich nad gimnastyką.
2) Zabawy, kształcące zmysły. Przykłady.
4) Zabawy wzruszeniowe.
5) Zabawy, kształcące wolę. Przykłady.
6) Zabawy artystyczne:
a) zabawa estetyczna;
b) zabawa epiczna;
c) zabawa architektoniczna;
d) naśladownictwo plastyczne;
e) malowanie;
f) zabawa dramatyczna. Rozmaite przykłady.

ROZDZIAŁ IV.

Zabawa lalką.

Niezmierne rozpowszechnienie tej zabawy.
– Przyczyny jej popularności:
1) zadowala instynkty macierzyńskie; istota złudzenia, którego jest przedmiotem.
2) zadowala również instynkt naśladowczy; przykład;
3) odpowiada pragnieniu odgrywania roli.
Przypadki główne:
a) dziecko uważa lalkę za osobę;
b) czyni ją towarzyszką swych zabaw: lalki królowej Wiktorii;
c) dziecko znajduje przyjemność w zabawianiu jej; rozmaite przykłady.
– Uczucie obawy sprzeciwia się zabawie; przykład.
– Ostrożność w wyborze lalek jest niezbędna.

Zakończenie.

Zabawki dziecięce.

Rozmaite rodzaje zabawek.
– Zabawki moralizatorskie.
– Zabawki historyczne; złe ich strony.
– Zabawki naukowe i pouczające.
– Zabawki automatyczne.
– Najwięcej zajmującemi są zabawki niewyszukane.
– Trzeba unikać zbyt wielkiej ilości zabawek.
– Powody, dla których należy unikać:
1) zabawek nieestetycznych;
2) zabawek zbytkowych.
– Trzeba dziecko nauczyć samodzielnego sporządzania zabawek; przykład: zabawki z korka.
– Konieczność uwzględniania w zabawie samorzutności dzieci.
– Zabawa, jako środek do rozpoznawania zdolności i charakteru.
– W jakich wypadkach interwencya starszych jest pożądana.
– Lenistwo w zabawie.
– Środki zaradcze.

Informacje o bezpieczeństwie produktu Informacje o producencie