Architektura gmachów użyteczności publicznej doby wczesnego modernizmu na ziemiach Królestwa Polskiego (1909–1914)

Opis

Intencję przyświecającą powstaniu niniejszej publikacji stanowiła próba zgromadzenia, uporządkowania i syntetycznego omówienia budownictwa publicznego powstającego w obrębie Królestwa Polskiego w latach od około 1909 do 1914. Granicami czasowymi objęto okres pomiędzy rokiem 1909, pełniącym rolę umownego początku rozwoju architektury wczesnomodernistycznej na wspomnianych ziemiach, oraz momentem wybuchu pierwszej wojny światowej w ostatnich dniach lipca 1914 roku, uwzględniając jednak również pojedyncze obiekty zrealizowane już podczas trwania konfliktu, których oblicze architektoniczne uległo zarysowaniu we wcześniejszym okresie. W opracowaniu ujęto obiekty o trwałym charakterze, wzniesione lub projektowane z zastosowaniem solidnych materiałów budowlanych, takich jak np.: cegła, kamień, żelazo i beton, pomijając budowle drewniane. Zagadnienie starano się przybliżyć z uwzględnieniem aspektów takich, jak m.in.: okoliczności powstania, inicjatorzy i twórcy, rozwiązania architektoniczne, budowlane i techniczne, a także późniejsze dzieje. Szczególną uwagę poświęcono kwestiom powiązania poszczególnych realizacji z zachodzącym wówczas nie tylko w obrębie ziem polskich ogółem zjawisk składających się na wczesną fazę rozwoju architektury nowoczesnej, powszechnie określaną mianem wczesnego modernizmu. Nie wszystkie dzieła architektury i budownictwa przed rokiem 1914 powstawały pod wpływem nowego kierunku, jednakże zdecydowana większość ważniejszych realizacji w sposób widoczny antycypowała jego cechy. Wspomniany wątek starano się rozwinąć i doprecyzować, dążąc do określenia zarówno przewodniego oblicza stylowego poszczególnych projektów i realizacji, jak również sposobu interpretacji ich architektury, z wyróżnieniem konwencji zachowawczej (historyzującej), zmodernizowanej (wczesnomodernistycznej), łączącej cechy wyżej wspomnianych lub braku widocznego ukierunkowania.

Spis treści

Wstęp / 9
Cel, zakres i układ opracowania / 9
Stan badań / 15

Budownictwo publiczne na ziemiach Królestwa Polskiego po roku 1864 / 21
Inwestycje sakralne / 22
Inwestycje opieki zdrowotnej oraz instytucji opiekuńczych / 26
Inwestycje oświaty i nauki / 27
Inwestycje kultury, rozrywki i sportu / 29
Inwestycje handlowe / 29
Inwestycje instytucji finansowych / 30
Inwestycje komunikacyjne i łącznościowe / 31
Inwestycje hotelowe / 31
Inwestycje administracyjno-biurowe / 32

Przemiany w architekturze środkowo-europejskiej około roku 1900 / 37
Secesja jako fundament architektury nowoczesnej / 37
Wczesny modernizm jako nurt architektoniczny / 38
Oblicza wczesnego modernizmu w otoczeniu Królestwa Polskiego / 42
Imperium Rosyjskie / 42
Cesarstwo Niemieckie / 51
Monarchia Austro-Węgierska / 61
Nowy nurt w obrębie Królestwa Polskiego / 69

Architektura gmachów publicznych w obrębie Królestwa Polskiego w latach 1909–1914 / 75
Uwarunkowania społeczne, polityczne i ekonomiczne / 75
Finansowanie inwestycji publicznych / 75
Architekci i budowniczowie / 76

Budownictwo sakralne / 80
Miasta gubernialne i powiatowe / 80
Ważniejsze miejscowości / 93
Prowincja / 98
Pomysły niezrealizowane / 134

Budownictwo opieki zdrowotnej oraz instytucji opiekuńczych / 146
Miasta gubernialne i powiatowe / 146
Ważniejsze miejscowości / 171
Prowincja / 175
Pomysły niezrealizowane 185

Budownictwo oświaty i nauki / 190
Miasta gubernialne i powiatowe / 190
Ważniejsze miejscowości / 218
Prowincja / 223
Pomysły niezrealizowane / 232

Budownictwo instytucji kultury, rozrywki i sportu / 242
Miasta gubernialne i powiatowe / 242
Ważniejsze miejscowości / 256
Prowincja / 260
Pomysły niezrealizowane / 262

Budownictwo instytucji finansowych / 266
Miasta gubernialne i powiatowe / 266
Ważniejsze miejscowości / 288
Prowincja / 293
Pomysły niezrealizowane / 293

Budownictwo handlowe / 298
Miasta gubernialne i powiatowe 298
Ważniejsze miejscowości / 309
Prowincja / 309
Pomysły niezrealizowane / 309

Budownictwo komunikacyjne i łącznościowe / 312
Miasta gubernialne i powiatowe / 312
Ważniejsze miejscowości / 316
Prowincja / 318
Pomysły niezrealizowane / 323

Budownictwo hotelowe / 324
Miasta gubernialne i powiatowe / 324
Ważniejsze miejscowości / 333
Prowincja / 335
Pomysły niezrealizowane / 335

Budownictwo administracyjno-biurowe / 336

Inwestycje państwowe / 336
Miasta gubernialne i powiatowe / 336
Ważniejsze miejscowości / 340
Prowincja / 340
Pomysły niezrealizowane / 343

Inwestycje prywatne / 344
Miasta gubernialne i powiatowe / 344
Ważniejsze miejscowości / 360
Prowincja / 362
Pomysły niezrealizowane / 362

Inwestycje przysakralne / 365
Miasta gubernialne i powiatowe / 365
Ważniejsze miejscowości / 371
Prowincja / 371
Pomysły niezrealizowane / 378
Wykaz obiektów zrealizowanych / 380
Wykaz projektów niezrealizowanych / 402

Podsumowanie / 415
Streszczenie / 429
Bibliografia / 431
Indeks nazwisk 469
Indeks miejscowości / 479

Informacje o bezpieczeństwie produktu Informacje o producencie