Wytyczne w zakresie ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami w czasie pokoju i w razie wystąpienia zagrożeń militarnych

Wytyczne w zakresie ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami w czasie pokoju i w razie wystąpienia zagrożeń militarnych
Część 1: Rodzaj, ilość i lokalizacja sprzętu do przeprowadzenia skutecznej ewakuacji wspomaganej wewnątrz obiektu oraz do i z obiektu zbiorowej ochrony

Autorzy: dr inż. Marcin Ciszek, dr hab. inż. Paweł Gromek, mgr Kamil Kowalski, mgr inż. poż. Andrzej Migas, dr inż. Robert Piec, dr Barbara Szykuła-Piec, mgr inż. poż. Krzysztof Zając

Celem niniejszych wytycznych jest określenie sposobów zapewniających sprawne i bezpieczne przeprowadzenie ewakuacji wspomaganej osób ze szczególnymi potrzebami (w tym m.in. osób z niepełnosprawnościami i osób starszych) wewnątrz obiektu i do obiektu zbiorowej ochrony, jak i z tego obiektu na zewnątrz w przypadku konieczności opuszczenia zagrożonego terenu.

Wytyczne opracowano w kontekście wdrażania w Polsce rozwiązań z zakresu dostępności, w tym dostępności architektonicznej, oraz wejścia w życie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz aktów wykonawczych do tej ustawy, m.in. Programu OLiOC. Ich celem jest wskazanie praktycznych rozwiązań dotyczących ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami w oparciu o aktualną wiedzę techniczną, w tym normę PN-EN 17210 dotyczącą dostępności.

Stosowanie niniejszych wytycznych umożliwia spełnienie minimalnych wymogów prawnych w tym zakresie oraz przyczynia się do ujednolicenia praktyk w obszarze planowania rozmieszczenia, doboru rodzaju i ilości sprzętu ewakuacyjnego. Wytyczne wspierają również organizację procesów ewakuacyjnych z udziałem osób realizujących zadania asysty.

Spis treści

O autorach / 7
Słownik skrótów i pojęć / 13
Wprowadzenie / 17
1. Cel / 23
2. Zakres / 25
3. Osoby ze szczególnymi potrzebami (w tym osoby z niepełnosprawnościami i osoby starsze) / 27
4. Odpowiedzialność prawna za przygotowanie i przeprowadzenie ewakuacji z budynku, w tym do obiektu zbiorowej ochrony / 35
5. Kryteria czasowe dotyczące czasu ewakuacji z budynku do obiektu zbiorowej ochrony / 39
6. Czas niezbędny do przeprowadzenia ewakuacji wspomaganej przy użyciu sprzętu ewakuacyjnego / 43
7. Rodzaj, ilość i lokalizacja sprzętu niezbędna do ewakuacji wspomaganej zgodnie z Polską Normą PN-EN 17210: 2021 oraz aktualną wiedzą techniczną / 55
8. Przykładowe jakościowe i ilościowe wyposażenie obiektu w sprzęt ewakuacyjny i sprzęt pomocniczy na potrzeby ewakuacji wspomaganej / 81
9. Wdrożenie ewakuacji wspomaganej w obiekcie / 87
10. Utrzymanie sprzętu ewakuacyjnego i sprzętu pomocniczego w pełnej sprawności / 89
11. Podsumowanie i wnioski / 91
Bibliografia / 99
Spis rycin / 105
Spis tabel / 107
Partnerzy merytoryczni / 109

O autorach

dr inż. Marcin Cisek – wiceprezes Stowarzyszenia Inżynierów Bezpieczeństwa Pożarowego. Jest absolwentem Szkoły Głównej Służby Pożarniczej oraz Wydziału Cybernetyki Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie. Posiada stopień naukowy doktora nauk inżynieryjno-technicznych w dyscyplinie inżynieria lądowa i transport uzyskany w Instytucie Techniki Budowlanej w Warszawie. Posiada ponad 20-letnie doświadczenie w zakresie inżynierii bezpieczeństwa pożarowego, analizy ryzyka oraz komputerowych symulacji pożaru i ewakuacji. Prowadzi działalność naukową, popularyzatorską oraz edukacyjną jako wykładowca m.in. w Centrum Naukowo-Badawczym Ochrony Przeciwpożarowej – PIB w Józefowie oraz na studiach podyplomowych Politechniki Warszawskiej i Akademii Pożarniczej. Jest jednym z założycieli i członkiem komisji rewizyjnej Stowarzyszenia Rzeczoznawców ds. Zabezpieczeń Przeciwpożarowych. Jest wspólnikiem w firmie Protect Tadeusz Cisek i Wspólnicy Spółka Komandytowa oraz posiada uprawnienia rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej.

dr hab. inż. Paweł Gromek – doktor habilitowany nauk o bezpieczeństwie i magister inżynier pożarnictwa, absolwent studiów podyplomowych z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz pedagogicznego przygotowania nauczycieli. Ekspert społeczny Rządowego Centrum Bezpieczeństwa i krajowy naukowy punkt kontaktowy w grupie Disaster Risk Management w ramach European Civil Protection Knowledge Network przy Komisji Europejskiej. Zaangażowany we wdrażanie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej (m.in. współtwórca i kierownik Wyższych Kursów Ochrony Ludności dla ministrów, sekretarzy i podsekretarzy stanu, kierowników urzędów centralnych, wojewodów i marszałków województw oraz osób pełniących funkcję starosty). Kierownik, wykonawca lub recenzent w projektach badawczo-rozwojowych finansowanych ze środków krajowych i międzynarodowych. Autor ponad 170 publikacji naukowych. Jego zainteresowania badawcze obejmują ochronę ludności i obronę cywilną (w tym ewakuację), zarządzanie kryzysowe i nowoczesne technologie w bezpieczeństwie.

mgr Kamil Kowalski (fot. Andrzej Świetlik) – Dyrektor Integracja LAB w Fundacji Integracja. Wykładowca ergonomii na Wydziale Wzornictwa ASP w Warszawie. Absolwent Wydziału Architektury Wnętrz na warszawskiej ASP. Laureat m.in. Srebrnego Krzyża Zasługi, Nagrody Ministra Infrastruktury oraz Medalu Stulecia Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Od 20 lat zajmuje się tematyką projektowania uniwersalnego i dostępności architektonicznej, prowadząc projekty badawcze dotyczące dostępności m.in. kinematografii, szkolnictwa i obiektów komercyjnych. Audytor (ponad 1500 przeprowadzonych audytów architektonicznych) i konsultant w projektach związanych z designem urządzeń, transportu i wyposażenia przestrzeni publicznej. Ekspert w zespołach odpowiedzialnych za projekty zmian w przepisach budowlanych działających przy Ministerstwie Infrastruktury i Budownictwa (2016–2017) i Ministerstwie Rozwoju i Technologii (2024–2025) oraz w zespole sterującym programu „Rozwój infrastruktury kultury” Narodowego Centrum Kultury (2012–2014). Juror w konkursach Lider Dostępności (od 2016 r.), Dobry Wzór (od 2020 r.), Young Design (2025 r.). Członek Rady Dostępności (od 2020 r.). Współtwórca Forum Dostępności – największego w Polsce wydarzenia poświęconego projektowaniu uniwersalnemu. Autor publikacji na temat projektowania uniwersalnego, m.in.: „ABC specjalisty. Przepisy dotyczące projektowania” oraz „ABC specjalisty. Pomieszczenia sanitarne” (w: „Architektura Murator. Warsztat Architekta” 12/2016), „Stan infrastruktury budowlanej i zabezpieczeniowej w muzeach. Raport” (NIMOZ 2016), „Włącznik” (Fundacja Integracja, 2017), „Włącznik 2.0” (Fundacja Integracja, 2024) oraz „Bez barier. Festiwale i inne wydarzenia plenerowe dostępne dla każdego” (współautor, Warszawa 2024).

mgr inż. poż. Andrzej Migas – doktorant Politechniki Poznańskiej na Wydziale Inżynierii Zarządzania, gdzie prowadzi badania nad ergonomią krzeseł ewakuacyjnych w procesach ewakuacyjnych. Od ponad 20 lat zajmuje się problematyką bezpieczeństwa pożarowego, ze szczególnym uwzględnieniem ewakuacji osób z niepełnosprawnościami. Absolwent Szkoły Głównej Służby Pożarniczej na Wydziale Inżynierii Bezpieczeństwa Pożarowego. Doświadczenie zawodowe zdobywał podczas służby w Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie, pełniąc funkcje dowódcze i uczestnicząc w licznych akcjach ratowniczo-gaśniczych, w których niejednokrotnie zachodziła konieczność ewakuacji osób z różnymi dysfunkcjami psychomotorycznymi. Współwłaściciel spółki EnSafe oraz współtwórca spółki KONNER. Brał udział w licznych projektach badawczo-rozwojowych, m.in. nad krzesłem ewakuacyjnym FALCON.

dr inż. Robert Piec – doktor nauk technicznych w dyscyplinie inżynieria środowiska, absolwent Szkoły Głównej Służby Pożarniczej oraz studiów podyplomowych z zakresu zarządzania w stanach zagrożeń, analizy ryzyka oraz baz danych. Posiada wieloletnie doświadczenie naukowo-dydaktyczne. Autor i współautor wielu publikacji, patentów i rozwiązań technicznych. Jego zainteresowania obejmują m.in. zarządzanie bezpieczeństwem pożarowym i wybuchowym oraz modelowanie zagrożeń.

dr Barbara Szykuła-Piec – doktor nauk społecznych, badaczka bezpieczeństwa wykorzystująca metody socjologiczne. Posiada ponad 20-letnie doświadczenie naukowo-dydaktyczne. Jej zainteresowania obejmują społeczną odporność, socjologię bezpieczeństwa, psychologię kryzysu oraz komunikację, ze szczególnym uwzględnieniem osób ze szczególnymi potrzebami.

mgr inż. poż. Krzysztof Zając – doktorant Politechniki Poznańskiej, były strażak Państwowej Straży Pożarnej. Od 20 lat związany z bezpieczeństwem pożarowym i ewakuacją. Autor i współautor licznych badań i rozwiązań technicznych. Współtwórca krzesła ewakuacyjnego FALCON – nagrodzonego m.in. w konkursie „Lider dostępności” oraz na targach INTARG 2021.

Informacje o bezpieczeństwie produktu Informacje o producencie